Tiếp nối Phần 1 (7 bệnh từ số 1 đến số 7), trong phần này chúng tôi sẽ trình bày 7 bệnh tiếp theo (từ số 8 đến số 14) – bao gồm những lỗi liên quan đến mạch hồi tiếp dòng, nguồn phụ 24V, đầu ra và một số lỗi đơn giản nhưng rất thường gặp.
Nếu bạn đã nắm vững cách kiểm tra cầu diode, IGBT, driver xung, mạch snubber, biến áp hàn và bo tạo xung (Phần 1), thì đây sẽ là những bước tiếp theo để chẩn đoán triệt để mọi sự cố trên máy hàn que 1 bo.
Lưu ý an toàn: Trước khi thao tác, luôn ngắt nguồn điện, xả tụ lọc nguồn. Sử dụng đồng hồ cơ thang x1K (hoặc đồng hồ số có chức năng kiểm tra diode).
Bảng tóm tắt nhanh 7 bệnh (Phần 2)
| # |
Bệnh |
Triệu chứng điển hình |
Mức độ |
| 8 | Đứt đường mạch trở sun hồi tiếp | Hàn quá yếu/quá khỏe, không ổn định | Trung bình |
| 9 | Đủ xung nhưng không có điện ra cọc hàn | Có tiếng kêu tần số cao, không hàn được | Khó |
| 10 | Lỗi phần hồi tiếp 200:1 / 300:1 | Hàn gián đoạn, báo lỗi sau một lúc | Trung bình |
| 11 | Không có nguồn 24VDC | Quạt không quay, bo khiển không sáng | Dễ – Trung bình |
| 12 | Chết đi-ốt xung đầu ra | Có tiếng kêu, không ra điện, tản nhiệt nóng | Trung bình |
| 13 | Chết chiết áp hoặc đứt dây | Không chỉnh được dòng, hàn yếu dần | Dễ |
| 14 | Các bệnh đơn giản khác | Đứt dây, tụ phồng, quạt hỏng… | Rất dễ |
Bệnh 8: Đứt đường mạch trở sun hồi tiếp
Hiện tượng
- Máy hàn quá khỏe hoặc quá yếu so với dòng chỉnh.
- Hàn không ổn định, mối hàn lúc ngấu lúc không.
- Có thể báo lỗi trên màn hình (nếu có).
Nguyên nhân
- Đứt đường mạch từ trở sun về bo khiển (thường đi vào chân của IC LM358 – mạch hồi tiếp dòng).
Cách kiểm tra & sửa
- Xác định vị trí trở sun (thường có 1 đầu nối với âm cọc hàn, 1 đầu nối lên bo).
- Dùng đồng hồ ở thang x1Ω hoặc thông mạch (bíp) để kiểm tra tính liên tục từ trở sun đến chân LM358 trên bo khiển.
- Nếu đứt, hàn nối lại đường mạch.
- Kiểm tra cực tính: Tùy từng loại máy, tín hiệu hồi tiếp có thể là âm hoặc dương. Cần đối chiếu sơ đồ hoặc tham khảo máy cùng model.
Mẹo nhỏ: Nếu không thấy trở sun, hãy tìm một thanh hợp kim (có dây to nối từ cọc âm vào bo) – đó chính là sun hồi tiếp.
Bệnh 9: Đủ xung nhưng không có điện ra cọc hàn
Hiện tượng
- Máy chạy bình thường, có tiếng kêu tần số cao.
- Đo chân GE của IGBT thấy có xung 11-15V (đã kiểm tra theo Bệnh 3, Phần 1).
- Nhưng cọc hàn không có điện (đo que hàn – kẹp mass: 0V).
Nguyên nhân chính
- Hỏng một hoặc cả hai tụ lớn nạp xả cho biến áp xung (thường nằm cạnh IGBT, mắc song song hoặc nối tiếp với cuộn sơ cấp biến áp hàn).
Cách sửa
- Tháo và đo hai tụ này (thường từ 10µF – 47µF, điện áp cao 250V-400V). Nếu tụ bị khô, giảm điện dung hoặc chập → thay mới.
- Thay đồng bộ cả hai tụ (ngay cả khi chỉ một tụ hỏng) để đảm bảo cân bằng.
Lỗi này rất phổ biến nhưng nhiều thợ thường bỏ qua sau khi thay IGBT.
Bệnh 10: Lỗi phần hồi tiếp 200:1 hoặc 300:1
Hiện tượng
- Bật máy lên đã báo lỗi ngay.
- Hoặc hàn được một lúc (vài phút) thì máy ngắt, báo lỗi.
- Chấm hàn bị gián đoạn, hồ quang không duy trì ổn định.
Nguyên nhân
Linh kiện trong mạch hồi tiếp nguồn 310V (tỷ lệ chia 200:1 hoặc 300:1) bị hỏng: điện trở tăng/giảm giá trị, đi-ốt chết.
Cách sửa
- Xác định vùng hồi tiếp (thường có vài điện trở to, đi-ốt cao áp).
- Đo từng điện trở – nếu sai lệch quá 10% so với giá trị in trên thân thì phải thay.
- Trở nối lên bo (phía nguồn): nếu tăng giá trị, cần giảm bớt? Thực tế: nên thay đúng trị số.
- Tuy nhiên, có thể điều chỉnh bằng cách tăng nhẹ trở nối lên (ví dụ 100Ω → 200Ω) để giảm độ nhạy, hoặc giảm trở nối xuống mát (20Ω → 10Ω) để tăng hồi tiếp. Chỉ áp dụng khi có kinh nghiệm.
- Nếu sửa mãi không ổn → thay luôn bo khiển vì mạch hồi tiếp liên quan trực tiếp đến “bộ não” xử lý tín hiệu.
Bệnh 11: Không có nguồn 24VDC
Hiện tượng
- Máy không hoạt động hoàn toàn.
- Quạt không quay, đèn báo trên bo khiển (nếu có) không sáng.
- Không có tiếng kêu tần số cao.
Nguyên nhân phổ biến
- Chập IC 7812 hoặc 7815 (nguồn phụ).
- Quạt 24V bị chập (kéo dòng quá tải).
- Hỏng nguồn 24V – gồm biến áp xung nhỏ (màu vàng), các linh kiện xung quanh (diode, tụ, trở).
Các bước kiểm tra & sửa
| Bước | Kiểm tra | Xử lý |
| 1 | IC 7812, 7815 (nguồn +12V, +15V) | Nếu chập (đo ngắn mạch giữa chân IN – OUT – GND) → thay IC |
| 2 | Quạt 24V | Tháo quạt ra, đo thông mạch. Nếu chập → thay quạt mới |
| 3 | Biến áp xung nhỏ (màu vàng) | Kiểm tra các cuộn dây sơ cấp/thứ cấp có thông không? Đứt → thay biến áp |
| 4 | Linh kiện xung quanh (tụ, diode, trở) | Đo và thay linh kiện hỏng |
Mẹo cho thợ lười: Bạn hoàn toàn có thể độ chế nguồn 24V từ nguồn tổng ong 24V (loại 2A) cấp trực tiếp vào mạch, nhưng chỉ áp dụng khi thật sự cần và hiểu rõ sơ đồ.
Bệnh 12: Chết đi-ốt xung đầu ra
Hiện tượng
- Máy chạy có tiếng kêu tần số cao.
- Đủ xung IGBT, đủ điện áp ra sau biến áp hàn.
- Đầu ra cọc hàn = 0V.
- Sờ tay vào tản nhiệt chỗ đi-ốt đầu ra thấy nóng dần lên (dù không hàn).
Cách kiểm tra (đồng hồ cơ thang x1K)
| Lần đo | Que đỏ | Que đen | Kết quả đúng |
| 1 | K (chân chung) | A1 | Kim lên |
| 2 | K | A2 | Kim lên |
| 3 | A1 | K | Kim không lên |
| 4 | A2 | K | Kim không lên |
Nếu đo khác → đi-ốt đã bị chập hoặc đứt.
Cách sửa
- Thay đi-ốt mới có thông số dòng điện (A) và điện áp (V) bằng hoặc lớn hơn con cũ.
- Lưu ý: đi-ốt xung thường có 3 chân (chung K, hai anốt A1, A2) – dạng dual diode.
Bệnh 13: Chết chiết áp điều chỉnh hoặc đứt dây chiết áp
Hiện tượng
- Hàn một lúc thì yếu dần, không thể vặn to lên được.
- Hoặc không điều chỉnh được dòng hàn (vặn không thay đổi).
- Dòng hàn lúc to lúc nhỏ bất thường.
Cách kiểm tra (chiết áp 1kΩ – ghi 102)
| Bước | Đo giữa | Kết quả mong muốn |
| 1 | Chân 1 và 3 | = 1kΩ (cố định) |
| 2 | Chân 1 và 2 | Vặn núm → thay đổi từ 0 → 1kΩ |
| 3 | Chân 2 và 3 | Vặn núm → thay đổi từ 1kΩ → 0 |
Cách sửa
- Thay chiết áp mới cùng loại (102, đường kính trục phù hợp).
- Nếu dây chiết áp bị đứt (rơi ra khỏi rắc cắm) → nối lại hoặc hàn trực tiếp lên bo.
Bệnh 14: Các bệnh đơn giản khác (kiểm tra nhanh)
Trước khi “đào sâu” vào các linh kiện phức tạp, hãy kiểm tra những thứ rất cơ bản sau:
| Hạng mục | Hiện tượng | Cách xử lý |
| Dây điện nguồn | Đứt ngầm, chập chờn | Dùng đồng hồ bíp kiểm tra, thay dây mới |
| Công tắc nguồn | Tiếp xúc kém, cháy | Thay công tắc |
| Cọc hàn (âm/dương) | Lỏng, đảo cực | Vặn chặt, kiểm tra đúng màu |
| Quạt tản nhiệt | Không quay, máy nóng bảo vệ | Thay quạt 24V/12V cùng loại |
| Tụ lọc nguồn lớn (220µF/400V) | Phồng, nổ, hàn yếu | Thay tụ mới |
| Màn hình hiển thị | Hỏng nhưng máy vẫn hàn tốt | Có thể bỏ qua hoặc thay màn |
Kinh nghiệm thực tế: Khoảng 30% các ca “bệnh” chỉ là do dây nguồn đứt hoặc quạt hỏng – hãy luôn kiểm tra phần đơn giản trước.
Kết luận toàn bộ series (Phần 1 + Phần 2)
Trên đây là 14 bệnh hay gặp nhất trên máy hàn que inverter 1 bo, được chia làm hai phần:
Phần 1 (bệnh 1-7): Tập trung vào nguồn, IGBT, driver xung, mạch dập xung, biến áp hàn, mất xung, không điều chỉnh được dòng.
Phần 2 (bệnh 8-14): Hồi tiếp dòng, mất điện ra, nguồn phụ 24V, đi-ốt đầu ra, chiết áp và các lỗi cơ bản.
Quy trình sửa chữa chuẩn – “Từ ngoài vào trong, từ dễ đến khó”
- Kiểm tra cơ bản: dây nguồn, cầu chì, công tắc, quạt.
- Kiểm tra nguồn 24V: có hay không? Nếu không → sửa nguồn phụ.
- Kiểm tra cầu diode và tụ lọc 310V.
- Kiểm tra driver xung và xung IGBT.
- Kiểm tra IGBT và mạch dập xung.
- Kiểm tra biến áp hàn, tụ nạp xả, đi-ốt đầu ra.
- Kiểm tra mạch hồi tiếp và chiết áp.
Nếu bạn nắm vững 14 bệnh này, bạn có thể xử lý thành công hơn 85% các sự cố trên máy hàn que 1 bo.
Khi nào cần gọi thợ hoặc thay bo mới?
- Khi mạch hồi tiếp phức tạp (tỷ lệ 200:1, 300:1) không tìm ra nguyên nhân.
- Khi bo khiển bị chết IC tạo xung (3525/3846) kèm theo nhiều linh kiện hư hỏng lan.
- Khi bạn không có đủ thiết bị đo (máy hiện sóng) để kiểm tra xung.
Trong những trường hợp này, thay bo khiển mới vừa nhanh, vừa đảm bảo chất lượng, chi phí không quá cao so với công sửa.
Weldhome, đồng hành cùng thợ hàn Việt !
